Gümüşhane kent merkezinden geçen ve şehrin simgesi niteliğinde bulunan Harşit Çayı’nda özellikle yaz aylarında gözlemlenen debi düşüşü, aşırı yosunlaşma, koku ve kirlilik sorunlarının çözümü amacıyla hazırlanan bilimsel araştırma raporu devletin zirvesine ulaştırıldı.
Gümüşhane Üniversitesi akademisyenleri tarafından yürütülen saha ve laboratuvar çalışmaları neticesinde hazırlanan kapsamlı rapor, AK Parti Gümüşhane İl Başkanı Mehmet Emin Erdoğdu tarafından Tarım ve Orman Bakan Yardımcısı Ebubekir Gizligider, Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürü Mehmet Akif Balta’ya sunuldu.
Fizikokimyasal Ve Mikrobiyolojik Analiz Bulguları
Gümüşhane Üniversitesi Merkezi Araştırma Laboratuvarı Uygulama ve Araştırma Merkezi’nde gerçekleştirilen analizlerde, Harşit Çayı’nın şehir geçişindeki Eski Hastane, Jandarma ve Ahmet Ziyaüddin Gümüşhanevi Camisi mevkilerinden alınan su ve yosun numuneleri incelendi.
İncelemelerde suyun pH değerlerinin 8,30 ile 8,45 aralığında seyrettiği ve hafif bazik karakterde olduğu belirlendi. Elektriksel iletkenlik değerlerinin "II. Sınıf" su kalitesi seviyesinde saptandığı araştırmada, kentsel ve evsel atık su sızıntılarını işaret eden mikrobiyolojik kirlilik verilerine ulaşıldı. Eski Hastane mevkiinde toplam koliform ve Escherichia coli (E. coli) bakteri yükünün ölçüm sınırlarının üzerine çıktığı (>300 kob/100 mL) tespit edildi. Su fazında ağır metal derişimleri tespit sınırlarının altında kalırken, yosun dokularındaki element birikiminin ise sucul alglerin doğal filtreleme özelliğinden kaynaklandığı kaydedildi.
Debi Kaybı ve Kirliliğin Temel Nedenleri
Rapor verilerine göre; yaz aylarında üst havzada bağ-bahçe sulaması amacıyla kurulan kontrolsüz bentlerin nehrin beslenme debisini zayıflattığı, yüksek buharlaşma ve sığlaşan yatakta güneş ışığının dip tabana doğrudan ulaşmasının yosun patlamasına yol açtığı aktarıldı. Ayrıca havzay boyunca uzanan güzergahta kanalizasyon sızıntılarının varlığı, sudaki organik madde miktarını artırarak koku oluşumunu hızlandıran ana unsurlar arasında gösterildi.
Harşit Çayı İçin Hazırlanan 7 Maddelik Çözüm Önerisi
Harşit Çayı’nın durağan ve yosun kaplı bir yatak olmaktan çıkarılıp yaşayan bir rekreasyon alanına dönüştürülmesi amacıyla raporda şu çözüm adımları sıralandı:
1. Üst Havzada Su Depolama Göletleri Ve Mini Barajlar: DSİ ve yerel yönetimler koordinasyonunda Harşit Çayı’nın şehir merkezine girişinden önceki yukarı havzasında su depolama göletleri veya mini barajlar inşa edilecek. İlkbaharda biriktirilen taze su, yaz aylarında kontrollü olarak salınarak derenin kesintisiz akması sağlanacak.
2. Kademeli Bentler, Çağlayanlar Ve Oksijen Zenginleştirmesi: Şehir geçişinde hidrolik kontrollü küçük bentler kurulacak, suyun basamaklardan düşürülerek akmasıyla doğal havalandırma sağlanacak ve sudaki çözünmüş oksijen miktarı artırılarak kötü kokuların önüne geçilecek.
3. Biyolojik Dengeleme Ve Otçul Balık Popülasyonu: Kontrollü gölet alanlarına yöre ekolojisine uyumlu sazangiller veya otçul dere balıkları salınarak dipteki yosun örtüsü kimyasal kullanılmadan doğal yollarla temizlenecek.
4. Düşük Debi Akış Kanalı (Talveg) Uygulaması: Dere tabanında bileşik kesit düzenlemesi yapılarak suyun azaldığı dönemlerde akış orta kanala toplanacak; suyun derinliği korunarak güneş ışığının tabandaki taşları ısıtması ve yosunlaştırması engellenecek.
5. Tarımsal Sulamanın Disipline Edilmesi: Açık arklar yerine kapalı ve damla sulama sistemlerine geçilecek, dere yatağında canlıların yaşamını sürdürebileceği minimum can suyu debisi güvence altına alınacak.
6. Kanalizasyon Altyapısının Yalıtılması: Tekke beldesinden şehir merkezi çıkışına kadar olan hat üzerindeki tüm kaçak evsel atık ve kanalizasyon bağlantıları dereden tamamen ayrıştırılacak.
7. Atık Yönetimi Ve Çöp Tuzakları: Nehir yatağına çöp atımı önlenecek, akar suda çöp toplama ve tuzaklama noktaları kurularak İl Özel İdaresi ve belediyelerce takvime bağlı temizlik yürütülecek.
Raporun teslimi sonrasında açıklamada bulunan AK Parti Gümüşhane İl Başkanı Mehmet Emin Erdoğdu, "Gümüşhane Üniversitesi akademisyenlerimizin Harşit Çayı üzerinde gerçekleştirdiği kapsamlı bilimsel çalışmayı ve ortaya koyduğu çözüm önerilerini içeren dosyamızı Sayın Bakan Yardımcımıza ve DSİ Genel Müdürümüze sunduk. Özellikle yukarı havzalarda baraj ve göletlerin yapılması, dere yatağı içerisindeki bentler ile suyun azaldığı dönemlerde uygun kanallarla akışın sağlanması gibi Devlet Su İşlerini ilgilendiren hayati adımlarla ilgili talebimizi birinci elden ilettik” dedi.
