- KOYUN YÜNÜNE HAYAT VEREN EL EMEĞİ GÖZ NURU
- DUYGULARIN NAKIŞ NAKIŞ İŞLENDİĞİ ZİLLİ KİLİMLER
Gümüşhane’nin Kelkit İlçesinde Orta Asya’dan başlayıp günümüze kadar gelen ve sadece bu şirin ilçeye has zilli kilimler ilçenin ekonomik yapısına sağladığı katkı ile kalmayıp, genç kızların duygularını yansıttığı, nakış nakış, el emeği göz nuru ile dokudukları adeta bir kültür mirası olarak günümüzde de daha da gelişerek nice nesillere kadar Kelkit Vadisinde akıp gidecek.
Her ne kadar zaman zaman unutulmaya yüz tutmuşsa da kaymakamlıkça açılan yüzlerce kurs ile birlikte yüzlerci genç kız bu sanatı öğrenmiş Kelkit’e has bir dokuma türü olan Zilli Kilimler yetişen kursiyerler elinde daha güzel, daha göz alıcı bir şekilde ilmik ilmik örülüyor.
Zilli Kilimlerin tarihi geçmişinin Orta Asya’dan geldiği belirtilirken ‘Zili’ kelimesi Farsça kilim demek olan ‘Zilu’ günümüz Türkçesine ‘Zili’ ya da ‘Zilli’ olarak geçmiştir.
Eski Türkler’de halı, cecim, şili, zili adlarıyla kullanılmaktaydı. Selçuklu Türklerinin de bu bölge üzerinde dokudukları rivayet edilir.
Zili Kilim, Kelkit’e has bir kültür ve sanat eseri olarak ün yapmıştır. 40-50 Yıl öncesine kadar çok yaygın olarak dokunup kullanılmasına rağmen, son yıllarda unutulmaya yüz tutmuş, yörede kaybolmakta olan Zilli Kilim dokumacılığı İlçe Kaymakamlığının’ Zilli Kilim Projesi’ ile yeniden hayat bulmuştur.
Zilli Kilimler önceleri tek parça halinde ve çok büyük ebatta üretilmesine rağmen, seccade tipleri de günümüze ulaşan kıymetli ve nadir ürünlerdendir. Ayrıca eskiden çuval olarak dokunan Zilli Kilim motifleri günümüzde sanat değeri taşıyan eserlerdir.
Günümüzde Zilli Kilim dokumacılığında, ölçüleri isteğe göre değişen kilim, yolluk, heybe, kırlent, duvar süsleri, nazarlık ve seccade olarak da ürün çeşitlendirilmesine gidilmiştir.
ZİLLİ KİLİMİN ÖZELLİKLERİ
Tarihçesi oldukça eskiye dayananmakta olan Kelkit Zilli Kilimleri, çözgü ipleri dahil tamamen koyun yününden imal edilmektedir. İplikler bütünüyle elde eğilmekte olup, makine ipi kullanılmamaktadır. İplikler yüzde 100 kök boya ile kaynatılmak suretiyle renkler elde edilmektedir. İp boyama esnasında kimyasal hiçbir katkı maddesi kullanılmadığından renklerde akıtma ve solma olmamakta, canlılığını sürekli olarak korumaktadır. Dokumalar tek taraflı yapılır ve tek yüzü kullanılır.
Kök boya elde edilen bitkiler arasında labada (evelik) nane, karamuk, sığır kuyruğu, kuşburnu, sumak, soğan, fındık kabuğu, ceviz, eğreti otu, sütleğen, meşe, civit otu, kara lahana, kızamık kökü, papatya, mazı, ezentere, palamut, kekik, ada çayı, böğürtlen, karayemiş, ekşi elma ve sumak üzümü bulunmaktadır.
İPLERİN HAZIRLANMASI VE BOYANMASI
Kilim dokumada kullanılan saf koyun yünleri yörede iğ denilen aletle eğrilerek yumak haline getirilir ve boyanmak üzere sarılarak kelep haline getirilir. Boyamaya hazır hale getirilen ipliler tamamen doğal bitki kökleri kullanılarak boyanmaktadır.
Boyanmış iplikler usta öğreticiler nezaretinde ilçe merkezinde ve köylerde açılan kurslarda genç kız ve kadınlar tarafından dokunmaktadır. Kursları başarı ile bitiren ve evinde üretim yapmak isteyen vatandaşlara da tezgah ve malzeme verilerek dokuma yaptırılmaktadır. Dokunan bütün ürünler İlçe Kaymakamlığınca kalite kontrol yapılarak ücreti karşılığında teslim alınmaktadır.
Önceki yıllarda sadece ilçe merkezinde açılan kurslar ilçeye bağlı köylerde de açılarak yüzlerce genç kız ve kadınlar zilli kilim örmeyi öğrenmiş bulunmaktadır. « Haber: İbrahim ÖZDEMİR »
