Bir Fotoğrafın İzinde: Eski Gümüşhane’nin Saklı Hafızası

Günümüzde "Süleymaniye Mahallesi" adıyla bildiğimiz kadim ilimiz asırlar boyu kültürel bir mozaiğin merkezi idi. 1920’li yıllarda şehrin bugünkü vadi içerisine nakledilmesiyle, bu kadim yerleşim yeri zamana yenik düşmüş; geriye o ihtişamlı günlerden yalnızca birkaç ev, cami, çeşme ve köprü kalabilmiştir. Eski Gümüşhane’nin o günlerine ait görsellere nadiren de olsa ulaşabiliyor, şehrin bilinmeyen bir katmanıyla tanışıyoruz. Bu yazıya vesile olan da aslında detayları net, hikâyesi derin yeni bir fotoğraf karesi.

Bir Sorunun Peşinde: "Bu Fotoğraf Nereden Çekildi?"

Fotoğraf: Dere Camisi ve Rüştiye Mektebi (Özel Arşiv: Adem Ezber)

Hepimizin "Dere Camisi" olarak bildiği yapı, hemen yanındaki Rüştiye Mektebi ve önlerinde sıralanmış iki sınıf dolusu öğrenci... Biz bu sahneyi aslında bir kartpostal görüntüsü olarak tanıyorduk. Ancak bu fotoğrafa her baktığımda aklımı kurcalayan bir soru vardı: Bu fotoğraf tam olarak nereden çekilmişti? Zira bu açıyı yakalamak için karşı yamaç çok uzak kalıyor, mevcut coğrafi şartlar bu perspektifi açıklamaya yetmiyordu. Arşivimize eklediğimiz yeni ve yüksek detaylı fotoğraf, bu gizemi tamamen ortadan kaldırdı.

Kayıp Yol ve Köprünün Keşfi

Sosyal medyada paylaşılan bu yeni görsel, belki de birçoğumuzun bilmediği, sadece büyüklerimizin anlatılarında kalan bir gerçeği gün yüzüne çıkardı. Fotoğrafın detaylarında (sarı kare ile işaretlediğimiz alanda) Rüştiye Mektebi, Dere Camisi ve Ermeni mahallesinden bazı evler net bir şekilde görülüyor. Ancak asıl sürpriz, bu iki yakayı birbirine bağlayan, bugüne ulaşamamış o yol ve köprüdür.

Büyüklerimizden sıkça duyduğumuz o meşhur cümle; “-Eski Gümüşhane’ye dere içi bir yol daha vardı.” sözü, bu fotoğrafla birlikte anılardan kurtulup hafızamızda somut bir yere oturdu. Meğer o dönemde vadinin iki yakası arasında bugünkü ana yolun dışında, karşı yakaya kestirme bir ulaşım yolu varmış.

Geçmişin Sessiz Tanıkları

Bu tip arşivlik belgeler, sadece birer anı değil, aynı zamanda şehrin imar planını ve sosyal yapısını okumamızı sağlayan haritalardır. Mektep fotoğrafı köprünün karşı yamacından çekilmiş olduğu ortaya çıkarken, aynı zamanda Süleymaniye’nin kayıp bir köprüsünü de ortaya çıkarmış oldu.

Eski Gümüşhane’nin kayıp yollarında yürümeye, o sessiz tanıkları gün yüzüne çıkarmaya devam edeceğiz.