TÜRKÇE DÜŞÜNMEK
Tarih boyunca devletler ordularıyla büyümüş, ekonomileriyle güçlenmişlerdir. Ancak devleti millet yapan asıl unsur dildir. Çünkü dil; yalnızca konuşma aracı olmayıp, bir milletin hafızası, karakteri ve ortak vicdanıdır. Türk milleti açısından da Türkçenin resmî dil olarak kabulü, tarihî bir kimlik beyanıdır.
13 Mayıs 1277’de Karamanoğlu Mehmet Bey tarafından yayımlanan ve Türkçeyi devlet hayatında esas alan ferman, Anadolu’nun kültürel kaderini değiştiren önemli dönüm noktalarından biri oldu. O dönemde saray çevrelerinde ve resmî yazışmalarda Arapça ile Farsça hâkimdi. Halk Türkçe konuşuyor, fakat devlet başka dillerle yönetiliyordu. İşte bu kopukluk, Türkçenin devlet dili hâline getirilmesiyle aşılmaya çalışıldı.
Bu kararın en önemli tarafı, devlet ile millet arasındaki mesafeyi azaltmasıydı. Çünkü bir millet kendi diliyle düşünür, hisseder ve geleceğini kurar. Devletin halkın diliyle konuşması, yalnızca idarî kolaylık sağlamaz; aynı zamanda aidiyet duygusunu da güçlendirir.
Türkçenin yükselişiyle birlikte Anadolu’da büyük bir kültürel canlanma yaşandı. Yunus Emre, halkın anlayacağı sade Türkçeyle insan sevgisini anlattı. Aşık Paşa, Türkçenin hor görülmesine karşı eserler verdi. Daha sonra Ali Şir Nevai, Türkçenin en az Farsça kadar güçlü bir edebiyat dili olduğunu ortaya koydu. Böylece Türkçe meydanların olduğu kadar, ilmin, şiirin ve devletin de dili hâline geldi.
Yirminci Yüzyılda ise “Dilde, fikirde, işte birlik”ülküsünü ele alan İsmail Gaspıralı, hem Türk Dünyasının en meşhur şiarını ortaya koyuyor, hemde Türk dünyasının birliğinin önce Türkçe ile başlayacağını ifade ediyordu.
Gaspıralı’ya göre Türk dünyasının en büyük sorunlarından biri iletişim kopukluğuydu. Kırım’dan Türkistan’a kadar farklı lehçeler konuşuluyor, ortak anlaşma zorlaşıyordu. Bu nedenle; sade, anlaşılır, ortak unsurları güçlü bir Türkçe kullanılmasını savundu. Amacı lehçeleri de koruyarak, Türk topluluklarının birbirini anlayabileceği ortak bir kültür dili oluşturmaktı.
Bugün Türkçe, Balkanlardan Doğu Türkistan’a kadar uzanan geniş bir coğrafyada milyonlarca insanın ortak kültür köprüsüdür. Türk Devletleri Teşkilatı çatısı altında gelişen iş birliklerinde de Türk dili önemli bir bağ kurmaktadır.
Bir dili yaşatmak, yalnızca onu konuşmakla olmaz. O dili korumak, geliştirmek ve yeni nesillere güçlü şekilde aktarmak gerekir. Günümüzde yabancı kelimelerin istilası, sosyal medya dili ve özensiz kullanımı, Türkçeyi sessiz bir aşınmaya uğratmaktadır. Kendi diline yabancılaşan toplumların zamanla kültürel hafızalarını da kaybettikleri unutulmamalıdır.
Bu yüzden Türkçenin resmî dil oluşunu sadece tarih kitaplarında kalan bir olay gibi görmek büyük eksiklik olur. Bu karar, Türk milletinin kendi kimliğine sahip çıkma iradesinin sembolüdür. Çünkü dil giderse hafıza gider; hafıza giderse millet çözülmeye başlar.
Türkçe, asırlardır bu milletin ortak sesi oldu. Bundan sonra da aynı vakar ve bilinçle korunursa, Türk dünyasının en güçlü ortak bağ olmaya devam edecektir.
“Türkçe düşün, Türkçe konuş, Türkçe sev” sözünü hayatımıza şiar edinmeliyiz.
Umudumuz Türkçe olmalı…
15.05.2026 Av. Ali Haydar DERELİ
